GS.
Lương Định Của (phải) và GS. Bùi Trọng Liễu (trái) tại Viện Cây Lương
thực và Cây Thực phẩm năm 1970 (ảnh trong sách Học gần học xa – Bùi
Trọng Liễu)
GS. Lương Định Của rất ít ảnh để lại, hình ảnh của ông ở trong lòng
dân. Ông là chính khách giữa lòng dân thật giản dị và chân thực. Bức ảnh
trên đây là từ GS. Bùi Trọng Liễu khi ông ở Pháp về năm 1970 đến thăm
Viện Cây Lương thực và Cây Thực phẩm tại Tứ Lộc Hải Dương hai năm sau
ngày Viện được thành lập. Ngắm ảnh Giáo sư Viện
trưởng Lương Định Của gầy gò, mặt rạng ngời, áo sơ mi phong phanh, tay
áo xắn cao, tiếp chuyên gia nổi tiếng từ nước ngoài về một cách vui vẻ,
thoải mái trong căn nhà lá thấy rõ cửa sổ tre đang chống lên, chúng ta
hiểu thêm một ít về Thầy.
Hồi ký của bà Nobuko Luồng gió từ Hà Nội
viết: “Tôi luôn tin tưởng là tôi hiểu biết về anh Của nhiều nhất, nhưng
chứng kiến cảnh tang lễ, niềm tin này bắt đầu lung lay. Nhiều đoàn cán
bộ cao cấp, nhiều cơ quan đoàn thể, đại biểu địa phương, những đoàn dài
học sinh, sinh viên, hàng trăm người nông dân đứng xếp hàng trước cổng
Bộ Nông Lâm nghiệp… Tôi mới hiểu anh với tư cách một người chồng, người
cha, chứ chưa hiểu hết những đánh giá về mặt xã hội”.
Cũng trong quyển hồi ký này bằng tiếng Nhật của bà Nubuko có in hình
giáo sư Lương Định Của và Thủ tướng Phạm Văn Đồng đang lội ruộng xem cây
trồng vào lúc chiến tranh đang khốc liệt. Như tất cả các gia đình cán
bộ lúc đó, nhà bà phải ly tán đi làm nhiệm vụ: giáo sư làm việc ở Gia
Lộc, Hải Dương; các con lớn gửi vào trường học sinh miền Nam; bà cùng cơ
quan sơ tán về gần chùa Thầy, Quốc Oai. Bà cũng là phát thanh viên
tiếng Nhật của đài Tiếng nói Việt Nam và vinh dự là người đọc bản tin
loan báo chiến thắng lịch sử 30.4.1975.
Nhà báo Phan Quang đã tái hiện chân thực cuộc sống đời thường của nhà
bác học nông dân trong phần 2 của bài “Kỷ niệm đời thường về nhà khoa
học Lương Định Của”:
“Tập kết ra Bắc, tiến sĩ nông học Lương Định Của được phân về
nhận việc tại Học viện Nông Lâm, đóng ở Gia Lâm. Là một nhà di truyền
học nổi tiếng, ông được phân công phụ trách nghiên cứu và ứng dụng lai
tạo giống. Ít lâu sau, Học viện tách làm đôi: Trường Đại học Nông Lâm,
vẫn đóng ở địa điểm cũ, và Viện Khoa học Nông nghiệp chuyển sang bên này
sông Hồng, xây dựng hoàn toàn mới ở Văn Điển.
Năm 1960, ông được bầu làm Đại biểu Quốc hội tỉnh Hải Dương, khóa
II, và được bầu lại liên tiếp ba khóa nữa, cho đến khi qua đời. Lương
Định Của về Viện. Bà Của – tên con gái là Nakamura Nobuto, thuộc một gia
đình quý tộc phá sản vì chiến tranh – giúp việc ông trong việc lai tạo
giống, hưởng lương nhân viên bốn mươi đồng một tháng.
Ông mang từ Nhật Bản về hai con trai sinh bên ấy. Về nước lại đẻ
thêm hai đứa nữa. Vào lúc đó có chủ trương giảm biên chế. Bà Của làm
công tác khoa học mà chưa có bằng đại học chuyên ngành, theo chính sách
chung, đưa ra ngoài biên chế.
Cả nhà sáu miệng ăn, trông vào lương ông Viện phó, cho dù đã
được ưu ái xếp tận trần thì bậc lương cao nhất của Phó Viện trưởng cũng
không thể vượt quá một trăm năm mươi lăm đồng. Cộng thêm năm đồng phụ
cấp ưu đãi gì đó nữa, tổng cộng mỗi tháng lĩnh tròn một trăm sáu mươi
đồng. Với sự chuẩn xác của nhà khoa học, bác sĩ Của ghi vào tờ khai thu
nhập bình quân gia đình: Hai mươi sáu phẩy sáu đồng.
Một ngày chủ nhật, Thủ tướng Phạm Văn Đồng về thăm Viện, xem
giống lúa, vườn cây, đồng rau, chuồng gia súc, thí nghiệm… Phó Viện
trưởng Lương Định Của hướng dẫn Thủ tướng. Đang đi trong Viện thì xe
thủng lốp. Người lái xe xin Thủ tướng mười phút thay lốp xơcua. Anh Tô
(*) nói: “Ta vào thăm nhà anh Của đi”.
Lương Định Của vội chạy về trước. Gia đình ông được cơ quan phân
cho một ngôi nhà cấp bốn ba gian, mái lợp tranh. Trên bếp lò còn chảo
cơm rang buổi sáng ăn dở, ông vội vàng lấy chiếc lồng bàn úp lại. Rồi vơ
cuộn vội đống chăn lũ trẻ ngủ dậy muộn chưa kịp gấp, vứt bừa bãi. Các
chăn bông không còn vỏ bọc, vì chỉ đủ tiền mua những cái cốt dày chống
rét miền Bắc thôi. Bà Của sửa sang áo tóc, đứng ra bên cửa cúi mình rất
thấp rước Thủ tướng vào nhà.
Anh Tô liếc nhìn cuộn chăn bông không có vỏ và chiếc lồng bàn úp
luôn trên bếp lò, cảm ơn song không bước qua cửa mà thoái thác “Tôi muốn
xem mấy cây táo”. Quả là trong vườn gia đình có trồng ba cây táo tạo
dáng đẹp và rất sai quả, táo ta mà quả nào quả nấy to gần bằng trứng gà.
Bác sĩ Lương Định Của nổi tiếng về mấy cây ăn trái này. Bà con hàng xóm
đồn ông Của có mang hóa chất đặc biệt từ Nhật về, cho nên cây nào ông
trồng cũng sai quả và quả to đến thế. Đấy, xem như rau muống là thứ phổ
thông nhất, ông cho hóa chất vào, cọng rau cứ to tày thân cây sậy; rau
muống ông Của chẳng đang phủ kín đồng, dùng làm thức ăn cho lợn là gì.
Trả lời Thủ tướng hỏi giống táo gì đây, bác sĩ Lương Định Của
đáp: “Thưa, táo Thiện Phiến, Hưng Yên đấy ạ”. Nhiều người cho là ông Của
không nói thật. Ngay trên Bộ Nông nghiệp cũng có ý kiến xì xầm tay Của
giỏi giấu nghề. Lương Định Của bực lắm. Ông nói: “Báo cáo Thủ tướng mà
dám nói sai, tôi không sợ vào tù sao?”.
Quả thật, đấy đúng là giống táo Thiện Phiến. Ông Của nhờ bạn là
Trưởng Ty Nông nghiệp Hưng Yên chiết cho ba cành, ông mang về trồng
trong vườn cho lũ trẻ có thêm vitamin; gia đình làm gì đủ tiền mua trái
cây như thời bên Nhật Bản hoặc ở thành phố Sài Gòn. Cái quan trọng, ông
nói, là biết chăm sóc và tạo dáng. Tỉa cành. Vặt bớt những quả bé đi. Và
dạy cho lũ trẻ con, phải chờ cho quả thật chín mới được hái, không được
bứt phá khi quả còn xanh.
Thủ tướng đến thăm cữ giáp Tết, đúng vào mùa thu hoạch, cho nên
ba cây táo trong vườn nhà ông mới đẹp đến vậy. Chia tay ra về, Thủ tướng
Phạm Văn Đồng vỗ vai nhà nông học: “Anh Của à, anh làm nghiên cứu,
thường xuyên đi với nông dân, tác phong giản dị là tốt. Nhưng nông dân
ta không bẩn đâu nhé. Nhà anh bẩn lắm!”.
Và người đứng đầu Chính phủ kết thúc câu nói bằng một tràng cười
sang sảng quen thuộc. Lương Định Của đưa tay gãi cái trán đã bắt đầu
hói, khẽ “dạ”. Từ bấy trở đi, mỗi kỳ lễ tết, anh Tô lại gửi cho cái
phong bì một trăm rưởi, hai trăm đồng. Phó Thủ tướng Phạm Hùng chỉ thị
chuyển bà Nakabura Nobuto, mà từ lâu rồi mọi người chỉ biết gọi là bà
Của về làm việc ở Ban tiếng Nhật Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam,
hưởng lương cán bộ.
Chưa bao giờ ai nghe Lương Định Của có một lời phàn nàn về cuộc
sống. Ông chỉ buồn về những trục trặc nhỏ trong quan hệ bạn bè, đồng
nghiệp. Nỗi day dứt của ông là không đủ tiền đặt mua tạp chí khoa học
của nước ngoài. Đúng vào dịp này, ông viết sơ yếu lý lịch cá nhân, mục
“GIA ĐÌNH – Vợ người Nhật Bản. Có bốn con. Đứa lớn học trường miền Nam
số 25, lớp năm. Đứa kế học trường ở Văn Điển, lớp ba. Lương hàng tháng
đủ sống, không rách rưới, thiếu thốn gì. Ở Sài Gòn còn ba em, hai gái,
một trai. Đứa em gái lớn chưa có chồng, đứa em kế đó chồng đi tập kết có
hai con, thằng em út thì làm sĩ quan trong quân đội Sài Gòn”.
…Thời chống chiến tranh phá hoại, xã hội thiếu thốn nhiều thứ,
Lương Định Của quan tâm vấn đề dinh dưỡng cho mình cũng như cho đồng sự
bạn bè, nhưng ông là người sống điều độ. Ngay đến khi lớn tuổi, ông vẫn
giữ được dáng người thanh thoát, chỉ có cái trán là mỗi ngày mỗi hói và
bóng hơn. Thỉnh thoảng ông có nhấm nháp vài chén hạt mít rượu ngang cùng
các Bí thư huyện hoặc cánh nhà báo song để vui là chính. Một vại bia
hơi đủ làm mặt ông ửng đỏ.
Có lần ông mang rượu thuốc ra mời anh em: “Anh Nguyễn Tạo (Tổng
cục trưởng Lâm nghiệp) vừa gửi cho cái lộc nhung. Tôi nhờ ông Phùng mua
cho một vò Phú Lộc, các anh tha hồ uống”. Ít lâu sau gặp lại thấy bữa ăn
suông, tôi hỏi vui: “Hết rượu lâm nghiệp rồi sao:”. Ông đáp: “Hết thế
nào được. Tôi cho mang lên Hà Nội. Sợ để ở Viện đêm ngồi đọc sách một
mình, buồn lại mang ra uống thì chết. Rượu bổ, uống nhiều có hại”.
Lần nhà tôi sinh cháu thứ hai, tôi đi công tác xa. Một hôm bà
thấy có tiếng gõ cửa. Xuất hiện một người quen quen mang cho hai quả đu
đủ chín và mấy chai cà chua nghiền: “Chị dùng quả đu đủ, nhiều sữa cho
cháu. Còn thứ purée này làm từ cà chua, tự tay tôi chế biến. Chị cho
cháu lớn phết với bánh mì ăn sáng trước khi đi học, người Nhật vẫn dùng
món này lắm…”. – Xin lỗi, anh là… Ông gãi cái trán hói: “Tôi là Của,
Lương Định Của…”.
Dạo ấy đồng bằng Bắc Bộ mở rộng việc trồng cà chua vào vụ đông.
Được mùa, cà chua tươi không xuất khẩu được, dân bày ra bán từng đống đỏ
rực hai bên đường 5, thật là trên trời dưới cà chua. Ông Của từng bày
cho chúng tôi cách làm bột cà chua nghiền để dành ăn dần. Chừng này quả,
ngần này đường kính, ngần này muối, ngần này tỏi, vô trùng dụng cụ thế
này, cho vào lọ, phủ lớp dầu ăn mỏng lên trên để lâu không bị nấm mốc…
Anh em nể ông, chăm chú nghe, có người còn ghi chép, song rắc rối quá
chẳng ai thực hành.
Một chiều, tan giờ làm việc, anh Hoàng Tùng, Tổng biên tập báo
Nhân Dân tự dưng nảy ý, bảo tôi: “Tối nay ta đến thăm ông Của đi”. Nhà
ông ở khu tập thể Kim Liên. Con đường chạy qua trước nhà ông thời ấy nay
mang tên phố Lương Định Của, nó băng qua đường Phạm Ngọc Thạch để nối
liền phố Đặng Văn Ngữ.
Hồi mới được phân căn hộ ở đây, ông vui mừng khoe với bạn bè.
“Mình ở tầng trên cùng. Thành ra tận dụng được cái trần, làm nơi tạm
chứa sách”. Thời chiến tranh, điện đóm phập phù, đường trong khu tập thể
tối mò, tối nhất là các cầu thang. Nhà ông không có điện thọai, không
thể báo trước.
Anh Hoàng Tùng theo tôi mò mẫm lên tầng năm. Lương Định Của ra mở cửa, hơi lộ vẻ ngạc nhiên song niềm nở mời vào.
Nơi tiếp khách của ông chỉ có mỗi cái bàn và bốn ghế gỗ rẻ tiền
cấp theo tiêu chuẩn. Chiếc đèn bão không đủ sáng. Trên bàn, ngổn ngang
vỏ bưởi: nhà nông học đang bóc trái cây mời vợ. Các cháu đều theo trường
học nơi sơ tán. Lương Định Của lúng túng gạt tất cả những thứ trên bàn
xuống cái chậu, nói với anh Hoàng Tùng: “Ăn bưởi còn tốt hơn ăn cam”.
Trong múi bưởi có nhiều chất sắt”.
Tôi nghe nói, chính vì nhà không có điện thọai riêng, một tối cuối tuần
ông có triệu chứng nhồi máu cơ tim, không thể gọi xe cấp cứu, khi đưa
ông vào bệnh viện Bạch Mai thì đã quá muộn, mặc dù nơi ông ở chỉ cách
nhà thương có một quãng đường.”
Theo Dương Đình Tường báo Nông nghiệp Việt Nam trong bài viết: “GS Lương Định Của đã chết vì hóc xương?”
thì giáo sư Lương Đình Của mất là do nhồi máu cơ tim mà không phải đã
chết vì hóc xương hoặc do máy bay rơi như một số lời đồn. Tư liệu ghi
theo lời kể của ông Nguyễn Quốc Tuấn và ông Trần Quý Lộc, cán bộ Viện
Cây lương thực và Cây thực phẩm .
“Năm 1975, Thủ tướng cử chuyên gia
đầu ngành về cây lúa là Lương Định Của sang giúp Cu Ba. Trở về sau
chuyến đi, ông tham gia họp Quốc hội khóa thống nhất đầu tiên của đất
nước. Những ngày khác ông Tôn Đức Thắng thường chiêu đãi mọi người cơm
nhưng hôm đó lại chiêu đãi bánh kẹo. Ông Của chia gói bánh của mình làm
đôi, nửa cho ông Nguyễn Hoài Bắc nửa mang về nhà….Tối đó, bà Của làm
cơm, có rán nem để chồng nhắm rượu.
Bữa rượu tại nhà đó uống xong ông
chẳng may phải cảm, thấy khó thở nên dậy tập khí công. Ba người phụ nữ
trong nhà là bà Của và hai cô con dâu đang bụng mang dạ chửa tính gọi xe
cấp cứu nhưng ông can: “Rồi cuối cùng sẽ qua thôi”. Từ 8 giờ tối đến 11
giờ tối, tình hình mỗi lúc một trầm trọng. Chiếc com măng ca khi ấy của
Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm đang để ở gara của Viện Thú y, lái
xe thì chẳng biết ở đâu vì điện thoại không có.
Khó thở quá nên ông Của
nôn khan. Thức ăn từ thực quản trào vào khí quản. Gần như ông đã tắc
thở từ ở nhà. Sau khi giải phẩu tử thi, mổ sọ ra không thấy có gì bất
thường, mổ tim ra thấy có cục máu đông bằng hạt tấm ở động mạch. Nhà
nông học Lương Định Của ra đi khi mới 55 tuổi để lại dở dang ước mơ đưa
nông dân Việt bắt nhịp cùng nông dân Nhật. …
Sáng 28/12/1975, Đài Tiếng
nói Việt Nam thông báo trước quốc dân, đồng bào tin nhà khoa học Lương
Định Của đã ra đi…
Trước ngày ra đi đột ngột đó, ông đã rất thành công với giống lúa
xuân sớm được đặt tên là Nông nghiệp 75-1 chịu được cái rét cắt da, cắt
thịt ở miền Bắc và có năng suất cao. Năm 1978, sau đúng ba năm ngày mất
của GS Lương Định Của, giống lúa này đã chính thức được công nhận, cấp
bằng sáng chế.”
Lương Định Của, chính khách giữa lòng dân. Tôi nhớ lời Giáo sư Trần Văn Giàu nói với TS. Quách Thu Nguyệt trong bài “Những bài học nhỏ từ người thầy lớn”
: ” Học sử là để biết và không quên cội nguồn. Người làm sử phải chép
lại quá khứ bằng sự thật một cách khách quan, khoa học” . Có nhiều chính
khách đi qua đời tôi. Lương Định Của lắng đọng trong tôi một nhân cách,
một người thầy lớn.
Lương Định Của chính khách giữa lòng dân là phần 7 trong tài liệu Lương Định Của, con đường lúa gạo”; phần 8 Thầy bạn và học trò Lương Định Của; phần 9 “Ông bà Của, cổ tích giữa đời thường” Mời bạn đọc tiếp phần 6: Lương Định Của nhà bác học nông dân.
Hoàng Kim
Video yêu thích
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
Trở về trang chính
Hoàng Kim, hoangkim, hoangkimvietnam, Ngọc Phương Nam, Chào ngày mới Thung dung, Dạy và học, Cây Lương thực, Tin Nông nghiệp Việt Nam, Food Crops, Cassava in Vietnam, VietnamAfricaCassavaRice, Khát khao xanh, Dayvahoc,Học mỗi ngày, Danh nhân Việt , Food Crops News, Điểm chính, CNM365, Kim LinkedIn, KimTwitter, KimFaceBook Đọc lại và suy ngẫm, Việt Nam tổ quốc tôi, Tình yêu cuộc sống, Thơ cho con
